KONTUZİYA VAQTINDA BİRİNCİ YARDIM NASIL BERİLİR
Mina patlavı, mermi uruv dalğası, raketa patlavından kelgen pek küçlü ses — bularnıñ episi kontuziyağa yol aça bile.
Yengil kontuziya alâmetleri:
- bir qaç daqqa ya da bir qaç saat devamında bayıluv
- dezoriyentatsiya, hatırlav bozuluvı, şiddetli baş ağrısı
- yürek bulanması, qusqu
- eşitüv ve körüv zorluqları
- psihologik ve emotsional alda deñişmeler
“Kontuziya” sözü yavaş-yavaş qullanuvdan çıqa, çünki mında patlav dalğası sebebinden miyniñ sarsıntısını aqqında söz yürsetile. Şimdiki vaqıtta “yengil baş travması” termini qullanıla. Onıñ içün, miyniñ ağır zararlanuvı vaqtında böyle alâmetler peyda ola bile:
- muvazenetni coyma;
- baş ya da boyunda sızlağan ağrı;
- qol ve ayaq parmaqlarında sızlav ya da hassaslıqnı coyuv;
- müçelerni areket ettirememe;
- nefes aluvda bozuqlıq, tutuluv, yuqulılıq; ağızdan, burundan ve qulaqlardan qan ya da şeffaf şingenlik çıqması.
Eger bir insanda bu alâmetlerniñ eñ azından bir qaçı mevcut olsa, acele şekilde tibbiy yardım brigadasını çağırıñız. Mütehassıslarnı bekleyatqanda, yaralığa birinci yardım kösteriñiz.
İnsannıñ baş travmalarından ğayrı, iç organlarnıñ zararlanmaları ve sınıqları olması mümkün – birinci yardım köstergende bularnı köz ögüne alıñız.
Kontuziya vaqtında birinci yardım
- Özüñiz içün bir telüke olmağanından emin oluñız, çünki tek bu şekilde yaralığa fayda ketire bilirsiñiz.
- Eger yaralanğannıñ alı imkân berse, onı havfsız yerge avuştırıñız ve arqasına yatqızıñız.
- Yaralınıñ üstüni qapatıñız. Tekşeriñiz: şiddetli qanamalar olıp olmağanını (olarnı toqtatıñız); nefes aluv yollarınıñ açıq olıp olmağannı (olarnı tüzetiñiz);
- yaralınıñ nefes aluvını (eger olmasa, yürek masajı yapıñız); başqa yaralarnıñ olması (olarnı ilâçlañız, qanamanı toqtatıñız).
- Eger urba sıqıştıra olsa ve yaralınıñ nefes almasına keder etse, köküs qısmını ve boynunı açıñız.