TAKTİK TİBBİYET: QANAMA NASIL TOQTATILIR
Qanamanı nasıl etip toqtatmalı ve yaşayışnı nasıl qurtarmalı
Vaqtında tibbiy yardım kösterilmesi insannıñ sağ qalması ve tüzelmesi ihtimalini arttıra. Yaralanğan soñ bir saat içinde insan ihtisaslı tibbiy yardım almaq kerek. Amma bundan evel zarar körgen insanğa kerekli şekilde birinci yardım köstermek ve onıñ canını qurtarmaq kerek.
Yaralanğan insanğa yardım etmezden evel, siz içün iç bir telüke olmağanına emin oluñız ve tek onsan soñ nevbetteki adımğa keçiñiz. Yaralanğanğa o, sizni köre bilecek şekilde yaqınlaşıñız: böyleliknen, insan başını azca qıbırdatacaq. Yaralanğanğa muracaat etiñiz: “Meni eşitesiñizmi? Menim adım (adıñıznı aytıñız). Men sizge yardım etip olammı?”
Yaralanğannı baquv ve oña yardım kösterüv:
Büyük qanama yetlerini tapıp, olarnı toqtatıñız. Bu eñ çoq travmatik amputatsiyalar, el, ayaq ya da boyun yaralanuvları vaqtında olğan şiddetli qanamalardır. Olarnıñ esas alâmetleri:.
- tez büyügen balaban qan lekesi;
- yaradan fışqırdan aqqan qan;
- qannıñ pek tez urbağa siñmesi.
Aynı vaqıtta ekimlerni çağırıñız (dinamiklerni qullanıñız) ya da başqasından bunu yapmasını rica etiñiz.
- Yaralanğannıñ burnunı ve ağzını yabancı cısımlardan ve şingenliklerden temizleñiz. Nefes almasını qolaylaştırmaq içün, yaralınıñ başını artqa egiñiz: bir eliñizni yaralanğan kişiniñ mañlayına qoyuñız, ekinci eliñizniñ parmaq uclarınen ise çengesini köteriñiz. Eger adam nefes almasa, yürek massajını yapıñız ve suniy nefes aldırıñız.
- Yaralı kene nefes almağa başlağan soñ, onı közetmege devam etiñiz. Siyrek, yavaş ya da küçlü “nefes çıqaruv” normal degildir. Teşkerüv vaqtında siz 10 saniye devamında yaralınıñ nefes alıp çıqarğanını eşitmek, körmek ya da is etmek kereksiñiz.
- Eger adam nefes alsa, amma esini coyğan olsa, onı yan tarafına çeviriñiz. Bunıñ içün yaralınıñ yuqardakı elini başı astına qoyıp, yuqarı ayağını ise tizinen yerge tirelecek şekilde bükleñiz. Eger nefes olmasa ya da tertipsiz olsa, yürek-aqciger reanimatsiyasını başlañız.
- Köküs qafesini teşkeriñiz. Eger olsa, yaralarnı qapatmaq içün mahsus klapanlı plastır – oklüziv yarlıq qullanıñız.
- Bütün vucutnı kene baqıp çıqıñız, bütün yaralarnı ilâçlañız, eñ kiçik qanamalarnı bile toqtatıñız.
- Ekimler kelgence, yaralınıñ alını nezaret etiñiz ya da başqalarınıñ bunı yapmasını rica etiñiz.
- Eger yaralı fenalaşsa, daa bir kere acele tibbiy yardım çağırıñız.
- Yaralıdan ya da onıñ etrafındakilerden yaralanuvnıñ sebepleri, yaralanğan adamlarnıñ sayısı, olarnıñ alları aqqında bütün mümkün olğan malümatnı toplap, bu malümatnı ekimlerge bildiriñiz.
- Eger tibbiy yardım almağa imkân olmasa, politsiya ya da askerlerge muracaat etmek mümkün.
Qan ğaybında birinci yardım
- Siz içün bir telüke olmağanından ve yaralanğan kişige yardım ete bilecegiñizden emin oluñız.
- Mahsus qolçaq ve, eger olsa, qorçalama közlüklerini kiyiñiz (öz telükesizligiñiznı de diqqatqa almağa alışıñız).
- Qanama yerini tapıp, yaralınıñ urbasını çıqarıñız ya da yaranı bütünley köre bilecek şekilde yer açııñız.
- Qanamanı toqtatmağa tırışıñız: yaranı temiz qumaçnen qapatıñız YA DA
- yaranı marlâ ya da temiz qumaçnen tıqañız;
- yarağa eki elnen basıñız YA DA turniket qoyuñız (bunı doğru yapmaq içün kerekli malümatnı nevbetteki qısımda oquñız).
- Yaralınıñ üstüni örtüñiz ve tibbiy yardım kelgence, oña köz-qulaq oluñız.
Turniket qoyulması vaqtında esas qaideler
Turniketni em yanıñızdaki yaralığa, em de özüñizge qoymaq mümkün. Unutmañız: turniket tek BİR KERE qullanıla. Turniketni yaranıñ yuqarı qısmına, omuz ya da tas-san kemigine mümkün olğanı qadar yaqın yerge qoymaq kerek. Bunı em çıplaq teri üstünde, em de urbanıñ üstünde yapmaq mümkün.
Turniket qoyacaqta, yaralınıñ ceplerinden turniketni pekitmege keder etecek er bir şeyni çıqarmaq kere.
Tizge ya da tirsekke turniket qoymaqtan qaçınıñız, çünki bu qanamanı toqtatmaz, amma buğum etrafındaki terige zarar ketire bilir. Turniketni qan toqtağance (mümkün qadar küçlü) sıqıñız.
Turniketni saat qaçta ve kaç daqqada qoyğanıñıznı turniketniñ üstüne ya da bedenniñ eñ körüngen qısmında yazıp qoyuñız. İç bir alda turniketni öz başıñızğa çıqarmañız ya da boşatmañız! Onı tek tibbiyet hadimleri çıqarmaq kerek.