Cenk şartlarında travmadan soñ stress bozuluvı (PTSR)
PTSR kimlerde ola bile
Travmadan soñki stress bozuluvı böyle insanlarda peyda ola bile:
- cenkte soy-soplarını, dostlarını ya da arbiy arqadaşlarını coyğanlar;
- ölülerni körgenler; atqanlar;
- ateş ya da bombalavda olğanlar;
- telükede olğan soy-sopları ya da dostları içün qasevet etkenler;
- özlerini yañğız ya da hiyanetke oğrağan kibi is etkenler;
- terraktqa şaat olğanlar;
- esirlikke, sarımğa ya da işğalge oğrağanlar.
Posttravmatik stress bozuluvınıñ alâmetleri
- travmatik vaqialar aqqında daimiy ve idare etilmez tüşünceler, olar aqqında tüşler;
- daimiy telüke duyğusı;
- ziyade qozğaluv;
- travma aqqında hatırlavlardan qaçınuv;
- panik atakaları (qorqu duyğusı, sathiy nefes aluv, yürek bulanması, yürekn çarpıntısıı, köküs ağrısı);
- içki, sigaret ya da narkotiklerni istimal etüv;
- kündelik yaşayışta qıyınlıqlar;
- munasebetlerde qıyınlıqlar, ömür arqadaşıñdan uzaqlaşuv;
- öz-özüni öldürüv aqqında fikirler;
- duyğularını ifade etalmayuv ve kösteralmayuv (ağlamaq, quvanmaq, acını paylaşuv kibi)
PTSR nasıl tedaviylene?
Birinciden, unutmañız: PTSR – tedaviylene bilgen hastalıqtır. Tedaviylenüvden soñ, er künlik yaşayışıñız devam ete bilir, duyğularıñıznı ifade ete bilirsiñiz, quvanç duyup, özüñizni telükesizlikte is ete bilirsiñiz. Amma, eger siz işğal altında olğanıñız içün ekimge körünip olamasañız, aşağıdaki tevsiyelerge köre özüñizni baqıñız.
Birinci nevbette olğan ihtiyaclarnı temin etiñiz: fizikiy telükesizlik, aşayt ve içme suvınıñ olması. Uyqu rejimini ğayrıdan tikleñiz.
İçki ve diger zararlı maddelerni qullanmañız. Bu qorqunçlı şeylerni unutmağa yardım etmez, tek yaramay bir alışqanlıqqa yol açar. Uzun müddet içinde ise bu, PTSS alâmetlerini daa da mürekkepleştirecek. Zaten, içki insannı raatlandıra ve insan travma sebebinden bastırğan duyğularnıñ patlamasını qozğay bile. Demek, içki vaqtınca stresni yımşata bile, amma PTSR olğan adamda içki bağlılığınıñ peyda olması havfı stabil psihikası olğan adamğa köre daa ziyadedir.
Yaqınlarıñıznen, dostlarıñıznen, işanğan soy-soplarıñıznen bağlanıñız, olarğa sağ olğanıñıznı bildiriñiz, olarnen öz tecribeñizni muzakere etiñiz, qasevetleriñiz ve duyğularıñıznen paylaşıñız. Eger siziñ ikâyeleriñiz olarğa travma ketire bileceginden qorqsañız, olıp keçken er şeyni eşitmege azır olıp olmağanlarını sorañız. Yüksek ihtimal, tasdiqlayıcı cevap alırsıñız.
Buña beñzegen vaqialarğa oğrağan başqa adamlarnen bağlanıñız. Siznen beñzer fikirlerni paylaşmaları ve siz olarlarnıñ yanında özüñizni havfsız is emeñiz müimdir.
Ruhiy alıñızdaki deñişmelerge azır oluñız: bir qaç kün yengillikten soñ, yıqıluv, yorğunlıq ve ziyade çalışuv alları peyda ola bile. Bu bütün bu vaqıt devamında sizde olğan ziyade stressniñ bütünley tabiiy reaktsiyasıdır. Organizmge özüni tüzetmek içün imkân bermek kerek.
Qabaatlılıq duyğusını toqtatıñız. Açuv ve nefret, igrençlik duya bilirsiñiz. Duşmanğa ve işğalcige yönelgen bütün menfiy duyğular tabiiydir ve olarnıñ olması içün sebep bardır. Bizge yapılğan şeyler nefret ve açuvğa lâyıqtır. Eger qabaatlılıq duyğularıñız olsa, olarnı toqtatmaq kereksiñiz. Başıñızğa kelgenlerde duşman qabaatlıdır. Duyğularıñıznı da oña yöneltmek kereksiñız.
PTSR vaqtında özüne tez yardım etme usulları
Topraqlav tehnikası: “Mında ve şimdi” meşğuliyeti
Özüñni yer ve vaqıtqa yöneltiñiz. Bunıñ içün özüñizge böyle sualler beriñiz:
- Men qaydam?
- Bugün qaysı kün?
- Bugün ayın qaçı?
- Bugün nasıl ay?
- Qaçıncı sene?
- Men qaç yaşındam?
- Şimdi nasıl mevsim?