Qaçırıluv ve esirlik

Eger siziñ yaqınıñız çoqtan berli bağğa çıqmay olsa ya da onıñ esir alınğanı aqqında malümat alğan olsañız, qıdıruvnı nasıl başlamaq kerek ve musbet neticeler elde etmek içün qayda muracaat etmek kerek olğanı aqqında areketler planı.

Bu algoritmni Prisoners Voice leyhası çerçivesinde Vatandaş serbestlikleri merkeziniñ mütehassısları işlep çıqardılar.

Birinciden ğayıp oluv adisesini cedvelge almaq kerek. Adise aqqında haber etmek içün teşkilâtlarnıñ cedveli (bütün qurulışlardan yazma cevaplar olsa daa yahşı):

• Ğayıp olğanlar ya da ölgenlerni qıdıruv içün Milliy politsiyanıñ telefon hattı: 0 800 21 21 51 ve 089 420 1867
• Reintegratsiya nazirliginiñ milliy malümat bürosı 1648 ve 0442878165
• İnsan aqları boyunca ombudsmen: 0800501720
• BMT-niñ İnsan aqlarını közetüv missiyası: [email protected], Telegram: ohchr_hrmmu (tek mektüpler) Viber: +380503746708 (tek beyanat)
• Qızıl Haçnıñ halqara komiteti: telefon hattı: 0800300155 qıdıruv hızmetleri: 0963044375, 0662509957
• Esaret ya da bağ kesilüv adiselerini mecburiy tarzda Cenk esirleri meselelerinden koordinatsiya ştabına bildirmek kerek. Ayrıca bu formanı toldurmaq mümkün ve EvromaydanSOS göñüllileri sizge soy-soplarıñıznıñ ğayıp olğanını qayd etmege yardım etecektir.

Eñ yahın politsiya bölügine barıp, muracaat etiñiz: Kim, qaç kişi, nasıl şaraitlerde ve ne vaqıt reine olğanları aqqında bütün malümatnı beriñiz. Beyanatlarıñıznı bergen soñ, sizge açılğan cinaiy işniñ sayısı berilecek. Politsiyağa kerekli malümatnı bildirgen soñ, SBU (Ukrayina Telükesilik Hızmeti) vekilleri işniñ tafsilâtlarını yazıp almaq içün yanıñızğa kelmek kerekler. Lâkin beklemeyip, olarnen özüñiz bağlansañız daa yahşı olur.

SBU-ğa barıp, muracaat etiñiz. Yanıñızda vesiqalarıñız ve ğayıp olğan şahısnen bağıñıznı köstergen vesiqalar (evlilik şeadetnamesi, doğum şeadetnamesi) olmaq kerek. Regional bölükke muracaat etmek mümkün, eñ yahşısı ise – Kıyvdeki SBU-nıñ baş bölügi (Volodımırskaya soq., 33).

Yoqlav keçitinde sizge nevbetçi tahqiqatçı çağıracaqlar, o, cemaat qabulhanesinde siziñ arizañıznı alacaq, ya da sizge kirişlik çıqarıp, onıñ odasına qadar ozğaracaqlar. Tahqiqatçığa eliñizge olğan malümatnı ve yaqınıñıznıñ esir olğanınıñ isbatlarını bildirmek kere. Ondan da ğayrı, eger olsa, yaqınıñıznıñ telefon açqan nomerasını, onıñ körüngen videosını, fotoresimlerni, messencerlerdeki çatlardan yazışmalarnıñ skrinşotlarını ve ilâhre köstermek kereksiñiz.

Bundan soñ siz (arizacı) ve SBU arasında malümatnı açıqlamama protokolı ve sorğu protokolı imzalana. Sizge işniñ sayısı ve onı alıp baracaq tahqiqatçınıñ alâqaları berilecek.

Eger aile munasebetlerini tasdıqlağan vesiqalar olmasa, siz aile munasebetlerini belgilemek etmek içün arizanen mahkemege muracaat etip, arizacı ile ğayıp olğan adam/mabus beraber yaşağanlarını ya da evli olğanlarını tasdıqlaya bilgen şaatlarnı ketirmek kereksiñiz.

Evlenmeyip, bir qoranta olaraq beraber yaşama faktını tasdıqlav aqqında malümatnı mında almaq mümkün.

• Ariza yazıp, dava açılğan soñ, cinaiy işniñ nomerini alacaqsıñız ve işni alıp baracaq tahqiqatçınen tanışacaqsıñız. Tahqiqatçınen alâqalar deñişiñiz, eger yañı malümat peyda olsa, onı deral tahqiqatçığa bildiriñiz ve davanıñ ketişatını taqip etiñiz.
• Mahsus anketanı toldurıp, Milliy malümat bürosınen bağlanıñız.
• Uquqçı sizge Halqara Qızıl Haç Komitetine gumanitar yardım yollanması ya da esir tüşken aqrabañıznen bağ temin etilmesi içün muracaat etmege yardım etecek.

Ukrayinada Halqara Qızıl Haç Komiteti

Baş ofisi Jenevada olğan Halqara Qızıl Haç Komiteti

Cenk esirlerini meseleleri boyunca koordinatsiya ştabınen bağlanıñız: +380954127424 (telefon hattı bazaertesinden cuma kününe qadar saat 10:00-den 16:00-ğa qadar çalışmaqta) ve işğalci küçler tarafından tutulğan ve endi bağğa çıqmağan yaqınıñız aqqında malümat beriñiz. Mümkün olsa, cenk esirleri meseleleri boyunca koordinatsiya ştabınen +38(044) 4251209 telefonunda konsultatsiyağa yazılıñız ve işğalciler tarafından tutuluv ya da ğayıp oluv adisesini qayd etiñız. Tafsilâtlı malümat: https://koordshtab.org/

Eğer yaqınıñıznıñ bulunuv yeri belli olmasa

Yaqın politsiya bölügine barıp, tuvğanıñıznen bağ qopqanı aqqında beyan etiñiz. Beyanat yazılğan soñ, sizge bir vesiqa – Mahkemeden evel tahqiqatlarnıñ Birleşken sicilinde qayd etilgen cinaiy işniñ nomeri berilecek.

Eger siz qoranta azası olsañız (baba, ana, bala), DNK testi içün DNK tapşırıñız. Çünki, eger esirlikniñ tasdığı ​​olmasa, DNK teşkerüvi macburiydir.

Eger DNK alınacak imkan olmasa, o vaqıt mahkemege DNK testi içün genom çıqarmaq içün ölgen ana-babanıñ ya da balanıñ eksgumatsiyası yapılması içün ariza berile. Ondan soñ neticeler bir olıp olmaycağını beklemek kerek. Qısmiy uyğunlıq tasdıq dep sayılmay. DNK izlerini ğayıp olğan kişiniñ şeylerinden de çıqarmaq mümkün.

Bundan soñ Ğayıp insanlar meselelerinden Ombusmenge muracaat etmek kerek. Muracaattan soñ bu hızmet qıdıruv ceryanını başlatacaq. Muracaat içün: 0800339247 ve 0958960421 Bundan ğayrı, Ğayıp olğanlar meselelerinden halqara komitetnen (ICMP) bağlanmağa tevsiye etemiz. Bunı yapmaq içün formanı toldurmaq kerek, ondan evel talimatlarberile, olarnı da oquñız. MÜİM: bu adımlarnıñ iç birinde iç bir türlü hızmet parası tölemege kerekmey.

Eger sizge paralı hızmet teklif etseler, demek, büyük ihtimal bu aferistler. Yaqınıñız aqqında bütün añıluvlarnı yazıp almaq da müimdir: eger onıñ fotoresmini ya da videosını Telegram kanallarında körseñiz – olarnı özüñizge yükleñiz, skrinşotlar yapıñız ve tahqiqatçığa yiberiñiz. Bu ise onıñ yerleşken yerini belgilemege yardım ete bile.

Eger qoranta azalarıñızdan biri arbiy olsa ve çoqtan berli bağğa çıqmasa ya da onıñ esir alınğanı aqqında malümat alsañız, mahsus teşkilâtlar ve ükümet qurulışlarınen qayda ve nasıl etip muracaat etmekniñ vastalarını teklif etemiz, olar sizge qıdıruvda yardım eteler.

Bu algoritmni Prisoners Voice leyhası çerçivesinde Vatandaş serbestlikleri merkeziniñ mütehassısları işlep çıqardılar.

Birinciden ğayıp oluv adisesini cedvelge almaq kerek. Adise aqqında haber etmek içün teşkilâtlarnıñ cedveli (bütün qurulışlardan yazma cevaplar olsa daa yahşı):

• Birleşken esirlerni qıdıruv ve azat etüv meselelerinden merkez: +38 067 650 83 32; +38 098 087 36 01 [email protected] (tek arbiyler içün)
• Şahısnıñ hızmet etken bölügi ( yaqınıñız aqqında olğan ve kelecekte qıdıruvlarda faydalı olacaq malümatnı almaq içün)
• Cenk esirleri meseleleri boyunca koordinatsiya ştabı: https://koordshtab.org, https://t.me/nib_uncp_bot
• Ğayıp olğanlar ya da ölgenlerni qıdıruv meselelerinden Milliy politsiyanıñ telefon hattı: 0 800 21 21 51 ve 089 420 1867
• Reintegratsiya nazirliginiñ milliy malümat bürosı: 1648 та 0442878165
• İnsan aqları boyunca ombudsmen: 0800501720
• BMT-niñ İnsan aqlarını közetüv missiyası: [email protected], Telegram: ohchr_hrmmu (tek mektüpler) Viber: +380503746708 (tek beyanat)
• Qızıl Haçnıñ halqara komiteti: telefon hattı: 0800300155, qıdıruv hızmetleri: 0963044375, 0662509957
• Ğayıp olğanlar meseleleri boyunca halqara komissiya: oic.icmp.int (saytta ukrayin tilini seçiniz)

Siz bu formanı toldura bilesiñiz ve EvromaydanSOS göñüllileri sizge yaqıñıznıñ ğayıp olğanını qayd etmege yardım etecekler. Soñraki malümat yaqınları esirlikte olğanı aqqında bilgenler ve ğayıp olğannıñ bulunuv yeri aqqında iç bir şey bilmegenler içün farqlana.

Yaqınıñız esirlikte olğanı belli olsa

Böyle allarda onıñ adı esir alınğanlar cedvelinde olğanından emin olmaq kerek.

Bunı onıñ deñişüvine kerekli qurulışlar celp ettirilmesi içün yapmaq kerek. Bunı nasıl yapmaq:

SBU-ğa barıp, muracaat etiñiz. Yanıñızda vesiqalarıñız ve ğayıp olğan şahısnen bağıñıznı köstergen vesiqalar (evlilik şeadetnamesi, doğum şeadetnamesi) olmaq kerek. Regional bölükke muracaat etmek mümkün, eñ yahşısı ise – Kıyvdeki SBU-nıñ baş bölügi (Volodımırskaya soq., 33). Yoqlav keçitinde sizge nevbetçi tahqiqatçı çağıracaqlar, o, cemaat qabulhanesinde siziñ arizañıznı alacaq, ya da sizge kirişlik çıqarıp, onıñ odasına qadar ozğaracaqlar.

Tahqiqatçığa nevbetteki malümatnı bildiriñiz:

• yaqınıñıznıñ esir olğanınıñ mevcut isbatlarını
• yaqınıñıznıñ esirlik vaqtında telefon açqan nomerasını (eger olsa)
• bir videoda körülgen olsa, resimlerini (eger olsa)
• fotoresimlerni, messencerlerdeki çatlardan yazışmalarnıñ skrinşotlarını ve ilâhre (eger olsa)

Bundan soñ siz (arizacı) ve SBU arasında malümatnı açıqlamama protokolı ve sorğu protokolı imzalana. Sizge işniñ sayısı ve onı alıp baracaq tahqiqatçınıñ alâqaları berilecek. Bu, esirlik tasdıqlanacağınıñ kefaletidir.

Eger aile munasebetlerini tasdıqlağan vesiqalar olmasa, siz aile munasebetlerini belgilemek etmek içün arizanen mahkemege muracaat etip, arizacı ile ğayıp olğan adam/mabus beraber yaşağanlarını ya da evli olğanlarını tasdıqlaya bilgen şaatlarnı ketirmek kereksiñiz.

Ariza yazıp, dava açılğan soñ, sizge cinaiy işniñ nomerini berecekler (mecburiy vesiqa). Ondan ğayrı tahqiqatçınıñ alâqaları da berilecek ve eger sizde yañı malümat peyda olsa, onı deral tahqiqatçığa bildiriñiz ve davanıñ ketişatını taqip etiñiz.

Ondan soñ esirlik aqqında yardımcı ola bilecek teşkilâtlarğa muracaat etmek kerek. Olarnen bağlanıñız.

Milliy malümat bürosu https://nib.gov.ua/uk/, saytta olğan formanı toldurıñız.

Arbiy esirler meseleleri boyunca koordinatsiya ştabı https://koordshtab.org, https://t.me/nib_uncp_bot (yol haritasını baqıp çıqıñız).

Uquqçılar yardımınen Halqara Qızıl Haç Komitetine gumanitar yardım yollanılması ya da esir tüşken aqrabañıznen bağ temin etilmesi içün muracaat yazıñız: https://blogs.icrc.org/ua/, Kıyivdeki merkezi ofisiniñ adresi – Velıka Vasılkivska Soq. 60

Eğer yaqınıñıznıñ bulunuv yeri, vaziyeti belli olmasa, nevbetteki adımlarğa keçiñiz:

Eñ yaqın politsiya bölügine barıp, tuvğanıñıznen bağ qopqanı aqqında beyan etiñiz. Bundan soñ sizge bir vesiqa - Mahkemeden evel tahqiqatlarnıñ Birleşken sicilinde qayd etilgen cinaiy işniñ nomeri berilecek.

Eger siz qoranta azası olsañız (baba, ana, bala), DNK testi içün DNK tapşırıñız. Çünki, eger esirlikniñ tasdığı ​​olmasa, DNK teşkerüvi macburiydir.

Eger DNK alınması içün imkan olmasa, o vaqıt mahkemege DNK testi içün genom çıqarmaq içün ölgen ana-babanıñ ya da balanıñ eksgumatsiyası yapılması içün ariza berile. Ondan soñ neticeler bir olıp olmaycağını beklemek kerek. Qısmiy uyğunlıq tasdıq dep sayılmay. DNK izlerini ğayıp olğan kişiniñ şeylerinden de çıqarmaq mümkün.

Bundan soñ Ğayıp insanlar meselelerinden Ombusmenge muracaat etmek kerek. Muracaattan soñ bu hızmet qıdıruv ceryanını başlatacaq. Muracaatlar içün alâqalar: 0800339247 ve 0958960421

Bundan ğayrı, Ğayıp olğanlar meselelerinden halqara komitetnen (ICMP) bağlanmağa tevsiye etemiz. Bunı yapmaq içün formanı toldurmaq kerek, ondan evel talimatlarberile, olarnı da oquñız.

MÜİM: bu adımlarnıñ iç birinde iç bir türlü hızmet parası tölemege kerekmey. Eger sizge paralı hızmet teklif etseler, demek, büyük ihtimal bu aferistlerdir.

«Poşuk.Polon» teşebbüsi

Yaqınıñız esirlikke tüşken olsa bu formanı toldurıñız ve uquqqorçalayıcılar tuvğanıñıznıñ evge qaytarılması içün bütün kerekli iş ve ceryanlarğa qoşulacaqtır.

Bu "Poşuk.Polon" (Qıdıruv.Esirlik) adlı gumanitar teşebbüsidir.

Ukrayin arbiy esirleriniñ qıdıruvı içün leyhanıñ başlatılması aqqında Ukrayina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi haber etmekte.

Rusiye esirliginde tutulğan insannıñ yaqınnıñız olğanını tüşünseñiz, bu forma üzerinden muracaat etiñiz. Arbiy, arbiy olmağan ve Ukrayina topraqlarından mecburen çıqarılğan ya da ğayıp olğan balalar aqqında söz yürsetile.

Uquqqorçalayıcılar taqımı, arbiy esirlerge ve olarnıñ aqrabalarına Jeneva konventsiyası esasında destek köstermekte, şu cümleden esirlerniñ advokatlar uquqiy qorçalavı da közde tutulmaqtadır.

Reineler ve esirlerniñ tecribesi pek farqlı olsa da, adetince qaçırğanlardan böyle areketlerni beklemek kerek:
Fizikiy sıñırlav (qamaçav; qapalı yerlerde tutuv; areket sıñırlavı, şu cümleden devamlı tutuv; saatta ve yönelişte dezorïyentatsiya).
İnsanlarnıñ esas funktsiyalarını sıñırlav (yetersiz aş, suv, kenefke qatnamanıñ sıñırlanması).
Raatsız ya da dayanılmaz tutuluv şaraitleri (suvuq araret/tınçıqlıq, yüksek nem; yuqunç telükesi).
Yuqudan marum etüv ya da sıñırlav (sıq-sıq adamnıñ yeterli derecede tüşünmek qabiliyetini zayıflatmaq ve şaatlıq etmege mecbur etmek içün qullanıla).
Tibbiy yardım kösterilmemesi.
Fizikiy zorbalıq, köteklev, belki de, cinsel zorbalıq.
Yaralanma ya da ölümnen qorquzuv; esirniñ yaqınlarına zarar ketirmek ya da esirni işkencege baqmağa mecbur etmek tehditleri; yaqınları/qomşuları közünde insannı itibardan tüşürme tehdtileri; saylav imkânsızlığı telükesi: esirniñ başqalarğa areketlerinen zarar ketirmesine zorlamalar.
İnsan kimligine, qıymetlerine, medeniy tabularına qarşı yapılğan basqı, aşağılav.

Esirlikte sağ qaluv boyunca mütehassıslar esirlikke reaktsiya ve alışuvnıñ altı esas basamaqlarını belgileyler:
Telâş (birinci bir qaç daqqa devam ete). Tutuluv, adet üzre, beklenilmegen alda olıp keçe ve yaşayış içün telüke taşıy: bu apansızdan olğan ve başta añlaşılmağan bir adise. Tipik bir başlanğıç reaksiyaları – qaçma istegi, şaşmalap titrev ve qarışıq fikir yürsetüv. Siz içün telükesi olmasa (qaçırğanlar sizge baqmasalar) – stressniñ fizikiy reaktsiyalarını, meselâ, titremeñizni toqtatmañız. Bu, bedenimizniñ şokqa qarşı küreş usulıdır.
İşançsızlıq (bir qaç daqqadan bir qaç saatke qadar devam ete). Umumiy fikirler: "Bu olamaz" ve "Bizni tezden qurtaracaqlar". Esirlik çoq vaqıt ala bile. Ümütni saqlap qalmaq kerek, amma devamlı sınavlarğa azır olmaq kerek. İlk daqiqa/saatlarda stressni nasıl etip çezgeniñiz, sizge qoşma içki resurs bere bile. Öz-özüñizden çoq şey talap etmeñiz. Ufaq-tüfek muvafaqiyetlerni qayd etmege unutmañız: "Men titremeni toqtattım". "Men nefes ala bilem. Tüşünem". "Şimdi raatlanmağa çare bar".
Tetiklik ve endişe duyğularınıñ artması (birinci saatten bir qaç küngece devam ete). Bu – soñ derece muqaytlıq ve ufaq-tüfek inceliklerge diqqat ayırma vaziyetidir. O, çoq vaqıt şuvultığa ya da apansızdan olğan areketke qorqunçlı reaktsiyanen, em de eñ yaramayını tüşünmege - vaziyetni felâketke ketirmege ıntıluvnen beraber olıp keçe. Başlanğıç sarsıntı keçse de, insan daa seferberlik vaziyetinde – o vaqıtta yañı şaraitlerge alışuv başlana. Sizge sezgirligiñizni coymamağa yardım etken şeylerge esaslanıñız – sesler, olarnıñ tabiatı ve sırası, yer, tutulğan adamlarnıñ sayısı. Nezaret duyğusını arttırmağa yardımcı olğan ve qoşma azaplar ketirmegen er bir şey. Fırsattan faydalanıp, raatlanıñız.
Qarşılıq ve riayetlik (birinci künlerden bir qaç aftağace devam ete). Esirlikte areket tarzı farqlı ola bile: bazıları zorlavnıñ er angi ıntıluvına qarşı tura, digerleri ise, atta nisbeten eñ kiçik basqığa bile dayanıp olamay. Öz-özüñizden çoq şey talap etmeñiz. İnsanlar farqlı, yaşayış tecribeleri farqlı. Siziñ vazifeñiz – sağ qalmaq. Bu şaraitlerde bile siz içiñizden qararlar ala bilesiñiz.
Depressiya ve ümütsizlik (birinci aftalardan aylarğace devam ete). Azatlıqnıñ ğayıp etilemsi, can sıqıntısı, izolâtsiya, zorbalıq ve tışqı dünya ile bağnıñ yoqluğı, adet üzre, eñ dayanıqlı insanlarda bile depressiya ve passivlik yarata. Eger tıştan destek tapacaq imkân olmasa (meselâ, diger mabüsler ile dostluq) – iç mananı qıdırmaq kerek. Uzaq kelecekke baqmağa küç bergen şeylerde. Arzularıñızda cesür oluñız: esirlikte sağ qalmağa küçüñiz yetse, esirlik bitken soñ, er şeyni yapmağa küçüñiz yeter.
Qabul etüv adımları (ilk aylardan başlap yıllarğa qadar). Alışuvnıñ soñki basamağı (çoqusı insannıñ esirlikte olduqça qısqa müddet keçirgenleri içün olmay da bile), bu etapta insan öz yaşayışını kontol etmege ve vaqtı ile resurslarını doğru qullanmağa qarar bere. Esirlikte çoq vaqıt keçirgen insanlarnıñ qorquvnı idare etüv alışqanlıqları bayağı effektiv ola ve areket tarzıñ da daa semereli olmasına yol aça.

Esirlikke alınuv ve esirlikte tutuluv çeşitleri, intensivligi ve müddeti çeşit esirler içün farqlı is etile bile. Bu kibi er angi reaktsiyalarnı, kerçekten de pek kergin vaziyetlerde normal saymaq kerek. Eñ esası, mümkün olğanı qadar tezce başlanğıç reaktsiyalarını kontrol altına almaqtır. Esir aluvnıñ ilk 45 daqqası eñ telükeli sayıla, çünki reine alınğanlar ve esir alınğanlar bu vaqıtta eñ çoq kerginleşe ve impulsiv areketlerge meyillidir. Ne qadar tez yatışsañız, o qadar doğru areket ete bilirsiñiz.

Esirlikte sağ qaluv meselesi büyük derecede ihtimalge bağlıdır. Lâkin esir alınğanlar, özlerini, vaqıtlarını ve etraftakilerini idare etip, sağ qalma şanslarını arttırıp, azaplarını azlaştırıp olalar. Aşağıda sabıq esirlikniñı ve bu saada ekspertlerden alınğan malümat berile. Bular mıtlaqa riayet etilecek qaideler degil, daa çoq tevsiyedir. Böyle qıyın vaziyetlerde er vaqıt qaidelerden istisnalar ola.
Özüñizni tutmağa tıtışıñız. Tutulğan soñ telâş duyğularını tezce kontrol altına almağa tırışıñız. Özüni idare etmek içün bedenniñ fizikiy menbalarını qullanıñız: qısqa müddetke özüñizge mümkün olğanı qadar küçlü bir şekilde titremege izin beriñiz (eger bu telükesiz ise); bedenni is etmeñiz içün ayaqlarıñızğa ya da baldırıñıznı urıñız; ayaqlarıñıznı yerge urıñız; sırtıñıznen divarğa yaslanıñız ve ilâhre. Er vaqıt tınç ve açıq olmağa tırışıñız. Öz havfsızlığıñızni telükege oğratmayıp, başqa esirlerni tınçlandırmağa tırışıñız.
Qızğın degil de, tınç oluñız. Esirlik şaraitlerinde zıddiyetniñ peyda oluvı, adetince, menfiy neticelerge yol aça. Eñ telükesiz şey - impulsiv areketlerni nezaret etmek, tınç qalmaq ve talimatlarnı yerine ketirmek. Yaqalanmanıñ ilk, keskin basamağında, köz teması bile çağıruv kibi qabul etilecegini biliñiz. Öldürilgen reinelerniñ çoqusı özcesine qaçırğanlarğa qarşılıq köstermege tırışqanlar.
Qaçırğanlar sizni bir insan olaraq körsin. Qaçırğanlar, esir alınğanlarnı insaniyetsizleştireler. Bu sebepten siziñ başta adiy insan olaraq körüle bilecek vaziyetlerden faydalanmaq kerek. Teşebbüs köstermekten qaçınıñız, fırsatlardan faydalanıñız. Kündelik şeyler, ava, tarlalarda bereken toplanğan soñ quşlarnıñ areket tarzı kibi siziñ insanlığıñıznı köstergen mevzular aqqında laf etiñiz, amma şahsıñız aqqında malümat bermeñiz, ve siyasiy ya da medeniy aitligiñi bildirmeñiz. Eger qaçırılğanlar siziñ sözleriñizni alıp, olarğa kelişken bağlamda qullanmağa tırışsa, bütünley şaşqınlıq köstermege tırışıñız.
Sorğuğa çekilgende mümkün olğanı qadar az qonuşıñız. Suallerge qısqa cevaplar berip, duyğulaş ve tekliflerden qaçınmaq kerek. Qaçırğanlarğa nisbeten munasebetleriñizni yüz ifadesi ya da turuşnen köstermege tırışmañız. Sağ qalmaq içün doğru şekilde areket etüv – şimdi eñ müim şey olğanını özüñizge hatırlatıñız.
Vaziyetni menliknen qabul etiñiz. Menlik duyğusı - müim bir menba. Afsus ki, menlik sıq-sıq işkencelerniñ maqsatlarından biri ola, hususan cenk vaqtında çoq qullanıla. Menliklerni aşalap, cinayetçiler insannıñ öz-özüni qabul etüvini bozmağa, onıñ areket tarzını deñiştirmege ve bu deñişmelernen esir vastasınen onıñ etrafına tesir etmege tırışalar. Şunıñ içün qıymetleriñizni muzakere etmekten ziyade, olarnı qullanıñız. Açıq şekilde qorqu ve boysunuv numayışlarından qaçınıñız. Mümkün olğanı qadar Ukrayina qanunlarına ve insanlarnıñ yan-yanaşa yaşav qaidelerine riayet etmege tırışıñız ve sizni cinayet, etik olmağan areketlerge zorlamaq ıntıluvlarından qaçınıñız. Siziñ birinci vazifeñiz – sağ qalmaq, amma cinayet, nasıl bir şaraitlerde bulunğanıñızğa baqmadan, cinayet olıp qala.
Maqsatlar qoyıñız. Belli bir tarihqace, meselâ, qoranta yıldönümüne qadar sağ qalmağa qararlı ol, amma eger esirligiñ uzatılsa, bu tarihlarnı “sıfırlamağa” azır oluñız. Diqqat etiñiz: esirlik ne qadar çoq devam etse, vaziyet siz içün o qadar havfsız olur.
Etrafıñızdaki müitni nezaret etmege tırışıñız. Bu strategiya öz-özüñe olğan qıymetni arttırmaq ve ümütsizlik ve çaresizlik duyğularını eksiltüv vastasınen stressni eksilte. Meselâ, başqa esirlernen aşnı bölmek tek yañğızlıq duyğusını eksiltmeknen qalmay, pek kerekli içtimaiy bağlarnı da pekite bile.
Aqılıñıznı faal tutıñız. Sizni esir alğanlarnıñ alışqanlıqları ve hususiyetleri, etrafıñızdakiler ve ilâhre aqqında mümkün olğanı qadar çoq tafsilâtqa diqqat etiñiz. Siz insanlarnıñ özüni alıp baruv modellerini ve ketişatlarını ayırmağa başlağan soñ, bu da siziñ belli olmağan şeylerden qorquñıznı eksiltecek. Fikir yürütüviñizni inkişaf ettirmek içün aqıl oyunlarını işlep çıqarıñız, meselâ, seyir etken filmlerniñ süjetlerini ya da oquğan kitaplardan parçalarnı hatırlamağa tırışıñız.
Tüşken alıñızda mizah tapmağa tırışıñız. Esirlikniñ birinci devirlerinde, esir alğanlar sert olıp, er yerge qorqu saçmağa tırışqanlarında, mizah qıdırmaq doğru olmaz. Lâkin esirlikte belli bir vaqıt keçken soñ, mizah ümütsizlikke qarşı pek küçlü qarşı alet ola bile. Atta özüñizden içiñizden külmek bile telâş ve ümütsizlik duyğularını yengilleştirmege yardım ete bile. Vaziyetiñizde külünçli bir şey tapmağa tırışıñız, amma muqayt olup, sağduyğuñıznı coymañız. Unutmañız, siz başqalardan ayırtılmayıp, zorbalıqnı qozğamamaq kereksiñiz.
Aş aşañız ve meşğuliyetler yapıñız. Bu eki qat tesirli olacaqtır: siz umumiy beden terbiyeñizni saqlap qalırsıñ ve stress ile esirlikniñ menfiy tesirini eksiltirsiñiz. Qoyulğan sıñırlavlarğa alışıñız – bazı esirler, buğavlarğa ve közleri bağlı olğanğa baqmadan bile, meşğuliyetler yapmağa devam etkenler. Stressni yeñüv usullarını faal şekilde qullanıñız. Meselâ, meditatsiya usulları stressni eksiltmege yardım ete ve ağrılarnı yeñmek içün pek faydalı ola bile. Meditatsiya da fizikiy sıñırlanuvlar neticesinde peyda olğan klaustrofobiyanı yeñmege yardım ete bile.
Stressni yeñmekniñ başqa usullarını da qullanıñız: er künlik rutinanı yaratıñız ve oña riayet etiñiz, kündelik başlatıñız ve ilâhre. Yuqlamaq içün er bir fırsattan faydalanıñız. Başqalarına qarşı (tenbiyelemege ya da qurtarmağa yetiştirip olamağanıñız insanlar) qabaat duyğusını is etmek pek ağır, amma bu sağlam fikir yürütüvdir. Lâkin qabaatlı rölünde çoq vaqıt qalmaq pek havflıdır. Özüñizge ğayıplarıñız içün qasevetlenmege ruhset beriñiz ve sizde insanüstü imkânlar olmağanı için özüñizni afu etiñiz. Şimdiki vaqıt ve kelecek aqqında tüşüniñiz. Öz eksiklikleriñizni qabul etiñiz. Esirlikte olğanda, öz davranışlarıñız içün zayıflıq ya da qabaat duyğularına qapılmañız. Siz beklenmez ve azırlıqsız şekilde fevqulâde vaziyetke tüştiñiz. Siz büyük stress içinde olğanıñız ve hatalar yapa bilecegiñiz ya da özüñizni idare etip olamağanıñız aşkâr, amma bundan sebep özüñizni qabaatlamañız. Bu duyğular sizni qaplap almasın. Kerekli vaqıtta qoluñızdan kelgen er şeyni yaptıñız. Başqalarına qarşı özüñizni qabaatlı duymaq (tenbiyelemege ya da qurtarmağa yetişmegeniñiz insanlar) pek ağır, amma bu sağlam fikir yürütüvdir. Lâkin qabaatlı rölünde çoq vaqıt qalmaq pek havflıdır. Özüñizge ğayıplarıñız içün qasevetlenmege ruhset beriñiz ve sizde insanüstü imkânlar olmağanı için özüñizni afu etiñiz. Şimdiki vaqıt ve kelecek aqqında tüşüniñiz.
Başqa esirlerge sabırlı oluñız. Er kes stresske çeşit türlü şekilde çıday. Belki de siziñ bu insanlarğa bazı vaziyetlerde yardım köstermeñiz kerek olacaq. Bundan da ğayrı, yardımcı rolü siziñ özüñizde semerilik duyğusını arttıra. Tolerant oluñız ve esirlerniñ öz can ağrılarını başqa esirlerge yönelte bileceklerini unutmañız, çünki bunı aqiqiy qabaatlılarğa – sizni esir alğanlarğa qarşı yapmaq pek telükelidir. Onıñ içün başqa esirlerniñ duyğusal çökmelerine qulaq asmañız. İnsanlarğa öz duyğularını ve başqalarnıñ duyğularını tanımağa yardım etiñiz. Paranoya qorqularnıñ, biri-birinden şübelenüvniñ keskinleşmesi pek telükelidir. Mümkün olsa, bunı muzakere etiñiz – añlav emotsional azaplarnı yengilleştire ve insanlar arasında işanç duyğusınıñ artmasına yardım ete.
Ümütiñizni coymañız. Siz içün müim olğan şeyler aqqında tüşüniñiz: qorantañız, Alla, memleketiñiz ya da mücizeviy idealıñız. Qaytqanıñıznı beklegen yaqınlarıñıznı tüşüniñiz. Bu sizge daa çoq küç ve sabır berecek. Esirlik vaziyetleri pek çeşittir, şunıñ içün çevik ve strategiyanı er bir ayrı adise içün uyğunlaştırmaq müimdir. Bu yöneliş siziñ sağ qalma ihtimalini arttırır, em de esirlikte bulunmaqnıñ aqibetlerini yımşatıp, azatlıqqa sağlam çıqmağa imkân berecek.