PANİKA VE TELÂŞNEN NASIL KÜREŞMEK KEREK
Panika – bu küçlü qorqu, raatsızlıq ve içki kerginlik duyğusınıñ ifadesidir. Panika insannı çarpa bile ya da, aksine, tüşünmeden areket etüvge sebep ola. Panika vaqtında qarşılıqlı reaktsiyalar közge çarpa: birisi çapmaq istey, digeri bir köşede gizlenmege. Duşman bizni tamam böyle alda körmege istegenini hatırlamaq müimdir, çünki biz zararğa oğraymız. Onıñ içün normal ruhiy alnı tiklemek içün tedbirler körmek şarttır.
Panikanıñ esas alâmetleri:
- yürek çarpıntısı, tezleşken nabız, terleme;
- üşüp qaltırav, titreme;
- ava yetmemezligi duyğusı, nefes darlığı;
- köküs qafesiniñ sol yarısında ağrı ya da raatsızlıq;
- bulantı, qursaq ağrısı ya da “tüyüm”, baş aylanması;
- yatlıq, dünyanıñ kerçek olmağanlığı duyğusı;
- areketler üzerinde nezaretni coymaq qorqusı;
- yaqınlaşqan ölüm qorqusı; müçelerde üyüşme ya da sançı duyğu; yuqusızlıq.
Panikanen küreş usulları
- Nefes aluvnıñ tınçlandırıcı usullarını qullanıñız, meselâ, «3 – 7 – 8»: nefes almaq içün 3 saniye, avanı tutmaq içün 7 ve nefes çıqarmaq içün 8 saniye.
- Yatıñız ve elleriñizni qursağıñızğa qoyuñız. Teren nefes alıñız ve qısqa nefes çıqarıñız, nefes aluvnı idare etiñiz.
- Nefes almaq içün «Kvadrat»nı qullanıñız. Oda içinde kvadrat şekilde bir şey tapıñız (ya da onı tasavvur etiñiz). Köşelerniñ birine baqıp, teren nefes alıñız, nefesni 5 saniye tutıñız – ve nefes çıqarğanda baqışnı diger köşege avuştırıñız. Böyle etip baqışlarıñıznen kvadratnı taqip etiñiz. Bir qaç kere tekrarlañız: bu sizge nefes aluvnı tegizleycek ve eger raatsızlıq artqanını duysañız, onı idare etmege imkân berecek.
- «Topraqlanıñız»: turıñız ya da yerge oturıñız, bir yerge nasıl toqunğanıñıznı is etiñiz, öz bedeniñizniñ ağırlığını is etiñiz ve yavaştan nefes alıñız.
- Vucudıñıznıñ temellerine qaytıñız; neniñ üstünde ve nasıl oturğanıñıznı, ayaqlarıñız neni sezgenini duyıñız, diqqatıñnı nasıldır bir seske, qoquğa celp etiñiz. Eger siz maşina aydasañız, elleriñizniñ neni tutqanına diqqatıñıznı celp etiñiz.
- Öz-özüñizge massaj yapıñız: bedeniñizge toqunıñız, avuçlarıñıznen ayaqlarıñıznı, qulaqlarıñıznı, burunıñıznı, avuçlarıñıznı oqalañız. Üşügen bedeniñizni canlandırıñız.
- Kerginleşiñiz. Özüñ içün oñaytlı olmağan şekilde oturıñız ve bedeniñizniñ bütün adalelerini mümkün olğanı qadar kerginleştirmege tırışıñız. Bu vaziyette mümkün olğanı qadar çoq turıñız. Soñ adaleleriñizni raatlatıñız. Bu ise ağırlıq ve raatsızlıqnı eksiltecek. Bu meşğuliyet yuqusızlıqta da yardım ete.
- Duyğularğa yol beriñiz: ağlañız, yırlañız.
- Keskin qoqularnı – spirt, tsitrus meyvalarını qullanıñız.
- Betiñizni suvuq suvnen yuvuñız.
- Telaşnı havfsız areketlerge çeviriñiz: eger çapmaq isteseñiz, yerde çapıñız, eger köşede gizlenmege isteseñiz, köşede gizleniñiz.
- İçki içmeñiz.
- Otlardan yapılğan tınçlandırıcı ilâclarnı (valerian, ana otu) içiñiz.
- Ekimnen mesleatlaşmayıp, ilâclarnı qullanmañız!
- Eger yardımğa muhtac olğan adam siz olmasañız, yardımğa ihtiyacı olğan insannı qalın yorğanğa sarıñız, oña içecek sıcaq bir şeyler beriñiz, esas añlamlarnı hatırlatıñız (o kim, mında ne yapa, yanında kim, adı ne).