MALÜMAT MENBALARINDAN QAYSI BİRİLERİ İŞANÇLIDIR?
Birinciden, devlet müessiseleriniñ bildirüvlerine diqqat etiñiz. Ukrayina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ, ordu ve ükümetniñ saytlarında ve içtimaiy ağlarında, em de Suspilne cemaat teleradiokompaniyasınıñ haberlerinde olğan malümatnı taqip etiñiz. Aşağıda teşkerilgen menbalarnıñ cedvelini tapa bilesiñiz.
Diqqat etiñiz ki, içtimaiy ağlardaki verifikatsiya etilgen (resmiy şekilde tasdıqlanğan) esaplarnıñ adı yanında mahsus köstergiç – mavı işaretçik bar. Böylece içtimaiy ağ bu saifeni kerçek bir şahıs ya da müessise alıp barğanını tasdıqlay. Ukrayinada daa episi resmiy müessiseler onı almağanı içün cedveldeki esaplarnı diqqatqa alıñız.
Suspilne yayınlavı:
Devlet muessiseleriniñ saytları:
Viber’de faydalı çat botlar
Duşmanlar ukrayinlerni dolandırmaq ve şahsiy malümatlarını toplamaq içün sıq-sıq Telegramda çat-botlarnıñ kopiyalarını yarata. Qullanğanıñız botnıñ telükesizligini mında teşkermek mümkün. Telegramdan farqlı olaraq, Viberde böyle problem yoq. Çünki anda olğan çat botlar ve kanallar moderatsiyadan (idareciler tarafından teşkerüv) keçe ve iç bir kimse bundan evel yaratılğan çat botlarnıñ aynısını yaratıp olamay. Viberde qullanıla bilgen faydalı çat botlar aqqında daa aşağıda oquñız.
Telükesiligiñiz içün çat botlar:
- Telükesizlik: qılavuz – Dovidka.info leyhasınıñ malümat çat botı. Onda cenk vaqtında peyda ola bilgen çeşit fevqulâdei vaziyetler boyunca areket planları berilgen.
- Metanet noqtası – şeeriñizdeki Metanet noqtaları aqqında malümat ve olarnıñ yerini belgilev boyunca qıdıruv boyunca çatbot.
- Sığınaq qayda? – Şeeriñizdeki sığınalqlar aqqında malümat ve olarnıñ yerini belgiler boyunca çat bot.
- Telükesizlikte – Gumanitar teşkilâtlarnıñ telefon hattları aqqında malümat bergen bir çat bot.
- Handy Friends Bot – Çet memleketlerdeki ukrayinler içün raqamlı yardımcı.
Feyklerge qarşılıq çat botları
- SPRAVDbot – Strategik kommunikatsiyalar ve malümat telükesizligi merkezi tarafından yaratılğan bot. Siz doğrulığına şübeli feykni ya da haberni anda yollap, mütehassıslar yardımınen onı teşkere bilesiñiz. Eger sahte çıqsa, onı red etecekler.
- Feykobot – feyk malümatnı tapmaq ve yalan malümatnen küreşmek içün informatsion çat bot. Feyklerni tapmaq ve yalan haberlerge qarşı küreşmek içün malümat çat botı.
Şeer idarelerine ait botlar
- 1551 Official – Kıyivniñ resmiy çat botı.
- Ternopil Military Administration – Ternopil arbiy idaresiniñ çat botı.
- Rivne Military Administration – Rivne arbiy idaresiniñ çat botı.
- Volyn Hotline – Volın yardım botı.
- Zakarpattya Military Administration – Zakarpattâ arbiy idaresiniñ çat botı.
Tibbiy çat botlar
- Ekim İvan Mask – Ukrayinada koronavirus aqqında malümat çat botı.
Devlet organları ve teşkilâtlarnıñ faydalı çat botları
- Diya – Diya programmasınıñ malümat ve hızmet çatbotı.
- Ukrazaliznıtsâ – Tren biletlerini almaq içün ‘’Ukrazaliznıtsâ’’nıñ çat botı.
- Ukrpoşta – ‘’Ukrpoşta’’nıñ malümat ve hızmetler içün çat botı.
- Info TAX – Ukrayina bergi hızmetiniñ çat botı.
İnsan aqları teşkilâtlarınıñ çat botları
- Warcrime bot – Cenk cinayetlerini cedvelge aluv çat botı.
Malümat tapmaq içün çat botlar
- Opendatabot – Ukrayinanıñ açıq malümat toplamına kirmek içün çat bot.
WhatsApp’ta faydalı kanallar
Telegram messenceriniñ işançlılığı ve havfsızlığı şübeli olğanı sebebinden, devlet organları ve diger teşkilâtlar çdiger platformalarda kanallarını açmağa başladılar. Hususan, WhatsApp messencerinde.
Eger siz Telegram’dan vazgeçmege ya da haberlerni başqa bir yerde oqucaq olsañız, WhatsApp’ta yazılmağa tevsiye etilgen ve teşkerilgen kanallarnıñ cedvelini beremiz.
Devlet organlarınıñ resmiy kanalları
- Volodımır Zelenskıy – Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıyniñ resmiy kanalı.
- Olena Zelenska – Ukrayina prezidentiniñ apayı Olena Zelenskanıñ resmiy kanalı.
- Dijital transformatsiya Nazirligi – Mıhaylo Fedorov – Dijital transformatsiya naziri Mıhaylı Fedorovnıñ resmiy kanalı.
- Anton Melnyk – Dijital transformatsiya naziri muavini.
- Ukrayina fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti – Ukrayina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ resmiy temsilciligi.
Ukrayina aqqında kanallar
- Ukraine.ua – Ukrayinanıñ resmiy kanalı 🇺🇦 — Avropanıñ yüreginde serbestlik içün küreşken cesür memleket. Kerçek haberlerni almaq ve Ukrayinanı keşif etmek içün taqip etiñiz.
- UNITED24 Media – UNITED24 sizge aqiqiy Ukrayinanı 🇺🇦 ve onıñ dünyadaki er bir insanğa nasıl tesir etecegini körmege yardım ete.
Arbiylerniñ kanalları
- UA Air Force /Ava Quvetleri – Ukrayina Silâlı Quvetleri Ava Quvetleriniñ resmiy kanalı.
- Ukrayina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi – Ukrayina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ resmiy kanalı.
- Kırılo Budanov – Ukrayina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ yolbaşçısı, general-leytenant Kırılo Budanovnıñ resmiy kanalı.
- AZOV – Ukrayina milliy gvardiyasınıñ «Azov» 12-nci mahsus brigadanıñ resmiy kanalı.
Yalan haberlerge qarşılıq içün kanallar
- SPRAVDI – Strategik kommunikatsiyalar ve malümat telükesizligi merkeziniñ kanalı. Rus feyklerini talil etip, müim vaqialarnı aydınlata.
- StopFake – Malümatnı teşkergen, seyircilerniñ media savatlığını arttırmaq ve faktlar ile teşviqat jurnalistikası arasında açıq farqlarnı kösterüv maqsadınen faaliyet köstergen jurnalistik teşkilât.
Şeer idarelerine ait botlar
- Kıyiv şeeriniñ arbiy idaresi – Kıyiv şeeri arbiy idaresiniñ reesmiy kanalı.
- Kıyiv vilâyetiniñ arbiy idaresi – Kıyiv vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı. Mında bölgeniñ esas haberleri ve vaqiaları aydınlatıla.
- Vitaliy Kim / Mıkolayiv vilâyetiniñ arbiy idaresi – Mıkolayiv vilâyeti arbiy idaresiniñ başı Vitaliy Kimniñ saifesi.
- Lviv vilâyetiniñ arbiy idaresi – Lviv vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
- Poltava vilâyetiniñ arbiy idaresi – Poltava vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
- Hmelnıtskıy vilâyetiniñ arbiy idaresi – Hmelnıtskıy vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
- Çerniğiv vilâyetiniñ arbiy idaresi – Çerniğiv vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
- Mıkolayiv vilâyetiniñ arbiy idaresi – Mıkolayiv vilâyeti arbiy idaresiniñ kanalı.
- Rivne vilâyetiniñ arbiy idaresi – Rivne vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
- Çerkası vilâyetiniñ arbiy idaresi – Çerkası vilâyeti aqqında resmiy malümat.
- Ternopil vilâyetiniñ arbiy idaresi – Ternopil vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
- Çernivtsi vilâyetiniñ arbiy idaresi – Çernivtsi vilâyeti arbiy idaresiniñ resmiy kanalı.
Telegramda özüni ukrayin kanalları kibi köstergen, amma asılında rusiyege çalışqan kanallar
Strategik kommunikatsiyalar merkezi SBU ile beraberlikte, özlerini “mustaqil haber kanalları” olaraq köstergen, amma aslında kreml tarafından idare etilgen Telegram kanallarınıñ cedvelini yayınladı. Olarnıñ arasında – "Rezident", "Legitimnıy", "Kartel", "Spletnitsa" ve digerleri.
Kimerde bu kanallarnıñ telükesiz olıp olmağanını belgilemek qıyın, çünki olar teşviqat haberlerini aqiqiy haberler arasında büyük ustalıqnen gizleyler.
Onıñ içün, bu cedvelge baqıp, abuneleriñizni közden keçiriñiz. Aşağıdaki kanallar arasında taqip etkeniñiz olsa, abunelikten çıqmağa tevsiye etemiz:
- Krokodil (@KrokooDil)
- ŞeptunUA Ukraina Voyna (@sheptoon)
- Legitimnıy (@legitimniy)
- Anatoliy Şariy (@ASupersharij)
- Rezident (@rezident_ua)
- MONTYAN! (@montyan2)
- ZeRada (@ZeRada1)
- Open Ukraine| Открытая Украина (@OpenUkraine)
- UKR LEAKS (@ukr_leaks)
- Spletnitsa (@spletnicca)
- Kartel (@ZE_kartel)
- Olga Şariy (@OlgaSharij)
- Ukraina.ru (@ukraina_ru)
- MediaKiller (@MediaKiller2021)
- TeleDNO (@tvdno)
- Jenşçina s kosoy (@skosoi)
- Tipiçnaya Odessa (@odessa_typical)
- Voyna s feykami (@warfakes)
- Glavnoe v Hersone i oblasti (@hercon_ru)
- Çornıy Kvartal (@cherniy_kvartal)
- NaçŞtabu (@nach_shtabu)
- Buntar (@buntariy)
- naglıy (@maksnazar)
- Ukraina. Spetsoperatsiya. Monitoring (@MonitoringUA)
- Ya ❤️ Kramatorsk (@news_kramatorsk)
- Odesskiy frayer (@life_odessa)
- Zapreşçennaya Ukraina (@godeye_ru)
- Otrad kovpaka (@otryadkovpaka)
- Şkvarka News (@belshkvarka)
- Krit SBU (@SBUmole)
- tsibulia UA (@tsibulya_ua)
- Administratsiya goroda Melitopolya (@melitopoladmin)
- IDirty Harry | İgor Gomolskiy (@harry_homolsky)
- Partiya Şariya (@sharij_official)
- Netipiçnoe Zaporoje (@zp_live)
- Novosti Hersonşçinı (@kherson_news_info)
- Glavnoe v Geniçeske (@Genichesk_ru)
- Herson Life Novosti (@NewsKhersonLife)
- Ukrainskiy format (@Ukrainian_format)
- Glavnoe v Melitopole (@melitopol_ru)
- Ten na pleten (@Ten_NaPleten)
- Nikolayev live (@niklive)
- Trempel Harkov(@kharkov_trempel)
- 93 brigada “Holodniy Yar” | OBRATNAYA STORONA (@HolodniyYar)
- HtoŞo Sergey Çerkasskiy (@htosho)
- Glavnoe v Çernobaevke (@chernobaevka_ru)=
- Novıy Melitopol (@NowMelitopol)
- Military photographer (@photographermilitary)
- HERSONŞÇİNA segodnâ (@herson_today)
- Hersonskiy Vestnik (@HersonVestnik)
- Glavnoye v Kahovke i Novoy Kahovke (@newkahovka_ru)
- Glavnoye v Skadovske (@skadovsk_rus)
- Berdânsk ZaVtra (@brd_zavtra)
- Novıy Melitopol (@NowMelitopol)
- Yujnıy Platsdarm (@yug_plazdarm)
- Energodarskiy svâznoy (@zaporojie24)
- Tokmak Segodnâ (@tokmak_segodna)
- Glavnoye v Pologah (@polohy_ru)
- Glavnoye v Energodare (@energodar_ru)
- Glavnoye v Berdânske (@berdyansk_ru)
- Harkovskiye antifaşistı (@Kharkiv_antiFA)
- Netlenka (@netlenkanet)