YALAN HABERLER TARQATUV – DUŞMANĞA YARDIM ETMEKTİR. BUNDAN NASIL QAÇINMALI?

Nasıl sualler yardım ete bile?

• Bu malümatnı qaysı menbalar tarqattı? Menba olmasa ya da bu bir öşek olsa yaramay. Bu Ukrayina fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti, Ukrayina Silâlı quvetleri, Prezident, ükümet kibi resmiy bir menba olsa daa işançlı.
• Haber ne qadar añlaşıla? Bir şey añlaşılmasa, yaramay. Haberlerde kim, qayda, ne vaqıt ve ne yapqanı aydınlatılda yahşı.
• Haberdeki fotoresimler ve videolar feyk degilmi? Haberniñ fotoresim ya da video ile tasdıqlanması kerek, anda ne tasvirlengeni yahşı añlaşıla.

Birinciden, devlet müessiseleriniñ bildirüvlerine diqqat etiñiz. Olarnıñ saytlarında ya da içtimaiy ağlarında olğan malümatnı taqip etiñiz.

Ukrayinanıñ itibarlı matbuat vastaları: "Suspillne", "Ukrinform", "Gromadske", "Ukrayinska pravda", "Radio Svoboda".

Resmiy olmağan kanallardaki malümat ve içtimaiy ağlardaki haberler yalan ola bile. Meselâ, 2021 senesi SBU rusiye mahsus hızmetlerinen bağlı olğan Telegram kanallarınıñ ağını yaqaladı. Olarnıñ arasında – "Rezident", "Legitimnıy", "Kartel", "Spletnitsa" ve digerleri. "İçeriden alınğan malümat" formatında gizlenip, olar duşman çağıruvlarını ve sahte haberlerni yayınlay ediler. Ve alâ daa ukrayin kanalları altında gizlengen, amma kerçekte paylaşılğan malümat arasında sahte haberler da ruslar içün kârlı adise-vaqialarğa dair qıymetlendirüvlerni yayınlağan bir çoq kanal bar.

Manipulâtsiyanıñ canlı misali – kanalnıñ Yuqarı Radada qabul etilgen müim qanun leyhalarınıñ aydınlatılması. Qayd etüv basamağında bile "Ukrayinlerni şok etken yañılıqlar bekley! Yañı qanun leyhasınıñ tafsilâtları…" kibi başlıqlar ile haberler peyda ola. Bunı mümkün olğanı qadar çoq abuneciniñ diqqatını celp etmek içün yapalar. Lâkin qanun leyhası qabul etilmeden evel, komitetlerde baqıluv, deñişmeler ve işlep çıquv kibi uzun bir yol keçe. Qanun leyhası zalda baqılmağa başlağanda, adetince eki rey berüv keçirile, ve aralarında deñişmeler kirsetile. Qanun leyhasınıñ qayd etilmesi, aslında halq mebusı ya da mebus gruppasınıñ öz ğayesini ifade etüvdir. Bu ğaye qanunğa çevirilgence, bir qaç yıl keçe bile ya da bu ğaye iç bir vaqıt ömürge keçirilmey bile. Bir de bir hulâsa çıqarmazdan evel, sizni meraqlandırğan qanun leyhasınıñ statusını Yuqarı Radanıñ saytında diqqatnen talil etmege tevsiye etemiz.

Olar siziñ duyğularıñıznı idare etelermi?
Bunı duyğu basqısı yapqan ibareler yardımınen yapalar: “müthiş”, “şimdi qorqunçlı olacaq”, “şaşırtqan münderice”.

Anonim kanallardan çıqıñız — tek resmiy kanallarını qaldırıñız.